Kto może zostać dawcą szpiku
- wiek od 18 do 50 lat
- nienaganny stan zdrowia
- potencjalny kandydat może zgłosić się tylko do jednego ODS — dodanie tej samej osoby do 2 lub 3 rejestrów powoduje przekłamanie w wynikach przeszukiwania
- dawca pozostaje aktywny w rejestrze do ukończenia 60. roku życia
Jak wygląda rejestracja
Rekrutacja potencjalnych kandydatów na dawców szpiku przebiega w trzech etapach i trwa ok. 30 minut.
- Rejestracja — osoba zgłaszająca się do ODS wypełnia Ankietę Stanu Zdrowia Potencjalnego Dawcy Szpiku oraz Kartę Zgłoszeniową Potencjalnego Dawcy Szpiku. W dniu rekrutacji można być po lekkostrawnym, nietłustym posiłku; należy mieć przy sobie dowód osobisty.
- Badanie lekarskie — wszelkie wątpliwości co do możliwości zostania potencjalnym dawcą szpiku wyjaśnia lekarz podczas kwalifikacyjnej konsultacji medycznej.
- Pobranie próbek krwi — ok. 10 ml krwi w celu wykonania wstępnych badań antygenów HLA (Human Leukocyte Antigen).
Po zakończeniu wszystkich badań, co może trwać do kilku tygodni, wynik badań i dane osobowe zostają zapisane w bazie kandydatów na dawcę szpiku kostnego prowadzonej przez POLTRANSPLANT. Co miesiąc rejestr POLTRANSPLANT wysyła wyniki HLA dawców do bazy światowej BMDW (Bone Marrow Donor Worldwide). Jeżeli dawca jest wstępnie zgodny z pacjentem, rozpoczyna się kolejny etap — procedura doboru.
Tylko niewielka część osób zgłoszonych do rejestru zostanie poproszona o oddanie szpiku lub komórek macierzystych dla chorego. Szansa na zgodność w antygenach HLA dwóch niespokrewnionych osób jest bardzo mała, wynosi nawet jak 1:5000 — w przypadku rzadko występujących antygenów.
Sposoby pobrania komórek krwiotwórczych
Z krwi obwodowej — metoda stosowana najczęściej
Zabieg z użyciem separatora komórkowego w warunkach ambulatoryjnych: z żyły dawcy małymi porcjami pobierana jest krew, oddzielane są komórki macierzyste, a pozostała krew zwracana jest do drugiej żyły. Pobiera się ostatecznie ok. 200 ml preparatu komórek macierzystych, zabieg trwa ok. 4 godz. Poprzedza go podanie dawcy drogą domięśniową czynnika mobilizującego komórki macierzyste do „przejścia" ze szpiku do krwi obwodowej. Procedura odbywa się przy pełnej świadomości i udziale dawcy.
Z talerza kości biodrowej
W szczególnych przypadkach dawca może zostać poproszony o oddanie szpiku poprzez nakłucie talerza kości biodrowej. Ten zabieg wykonuje się w warunkach szpitalnych, w znieczuleniu ogólnym. Po oddaniu szpiku dawca z reguły pozostaje w szpitalu do następnego dnia, chociaż obecnie w coraz większej liczbie ośrodków czas ten jest skracany.
Ewentualne oddanie szpiku lub krwiotwórczych komórek macierzystych jest honorowe (bezpłatne). Regeneracja zdrowego ustroju po oddaniu krwiotwórczych komórek macierzystych trwa od 2 do 4 tygodni — w tym czasie zaleca się, aby dawca prowadził oszczędzający tryb życia, tj. ograniczył wysiłek fizyczny, dużo odpoczywał i racjonalnie się odżywiał.
W bazie danych ODS gromadzimy dane osobowe, teleadresowe i immunogenetyczne potencjalnych kandydatów na dawców, czyli wyniki badania antygenów HLA. Nie gromadzimy komórek macierzystych i szpiku — są one pobierane dopiero po dobraniu dawcy zgodnego z biorcą.
Dokumenty do pobrania
Kontakt i godziny rejestracji
Rejestracja Krwiodawców i Potencjalnych Dawców Szpiku mieści się w siedzibie Centrum przy ul. Jagiellońskiej 66 w Kielcach i czynna jest: poniedziałek, wtorek, piątek 7:00–14:00, środa 7:00–16:30, czwartek 6:30–14:00. Telefon do rejestracji: (41) 335 94 22.
- Ośrodek Dawców Szpiku
Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa
ul. Jagiellońska 66, 25-734 Kielce - Kierownik Ośrodka Dawców Szpiku
lek. med. Zdzisława Sitarz-Żelazna, lekarz internista, specjalista transfuzjologii klinicznej
tel. (41) 335 94 80, kom. 604 209 640, e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. - Zastępca Kierownika Ośrodka Dawców Szpiku
dr n. biol. Iwona Surowiec, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej
tel. (41) 335 94 23, e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. - Komórka do spraw edukacji transplantologicznej
lek. med. Beata Machczyńska-Dziwisz, lekarz internista, specjalista transfuzjologii klinicznej
tel. (41) 335 94 40, e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. - Komórka do spraw promocji transplantologii i pozyskiwania potencjalnych dawców komórek krwiotwórczych
mgr Wojciech Markiewicz, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej
tel. (41) 335 94 19, e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. - Komórka do spraw koordynacji pozyskiwania, badania i udostępniania komórek krwiotwórczych
mgr Anna Saletra, specjalista pielęgniarstwa internistycznego
tel. (41) 335 94 09 - Komórka do spraw komunikacji z CRNPDSiKP, zarządzania próbkami krwi do badań oraz prowadzenia dokumentacji potencjalnych dawców komórek krwiotwórczych
dr n. biol. Iwona Surowiec, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej
mgr Beata Nowińska, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej
mgr Magdalena Karlińska, diagnosta laboratoryjny
dr n. biol. Joanna Stalmasińska, specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej
tel. (41) 335 94 23, e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. - Komórka do spraw finansowych
mgr Michał Wojciechowski, Główny Księgowy
tel. (41) 335 94 05, kom. 662 231 193, e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. - Sekretariat
mgr Anna Momot, tel. (41) 335 94 01, fax (41) 345 21 13
e-mailTen adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Najczęstsze pytania
Czy oddanie komórek krwiotwórczych jest bolesne?
Pobranie z krwi obwodowej odbywa się przy pełnej świadomości i udziale dawcy. Część dawców odczuwa w okresie podawania czynnika mobilizującego bóle kostne i mięśniowe o niewielkim nasileniu, może też wystąpić stan podgorączkowy lub gorączka. W niektórych ośrodkach dawcom rutynowo podaje się leki przeciwbólowe i preparaty żelaza — częściej kobietom niż mężczyznom. Pobranie szpiku z talerza kości biodrowej wykonuje się w znieczuleniu ogólnym.
Czy mogę zmienić decyzję?
Potencjalny kandydat na dawcę szpiku ma prawo zmienić decyzję odnośnie chęci oddania szpiku lub krwiotwórczych komórek macierzystych, jednakże odmowa, kiedy biorca jest przygotowany do zabiegu przeszczepienia, może nieść ze sobą wiele negatywnych konsekwencji — ze śmiercią włącznie.
Jak przebiega procedura doboru?
Procedura doborowa polega na potwierdzeniu lub wykluczeniu zgodności antygenowej dawcy z chorym, co wiąże się z ponownym kontaktem z dawcą, ustaleniem jego stanu zdrowia, potwierdzeniem chęci oddania szpiku lub krwiotwórczych komórek macierzystych oraz przeprowadzeniem szczegółowych badań. W momencie ostatecznego potwierdzenia zgodności rozpoczyna się procedura Workup, czyli decydująca kwalifikacja medyczna dawcy, po której następuje pobranie szpiku lub komórek macierzystych.
Czy można oddać szpik więcej niż raz?
Zdarza się, że dany dawca oddał szpik lub krwiotwórcze komórki macierzyste więcej niż jeden raz w życiu — bez ujemnych konsekwencji dla własnego zdrowia. Na wypadek nawrotu choroby u pacjenta lub konieczności ponownego oddania komórek z powodu odrzucenia przeszczepienia, dawca jest zarezerwowany przez okres dwóch lat dla pacjenta, któremu je ofiarował. Wskazane jest, aby dawca w czasie od 3 do 6 miesięcy po oddaniu komórek wstrzymał się od wykonywania zabiegów z naruszeniem ciągłości skóry, np. tatuażu, piercingu, makijażu permanentnego.
Czy dawca otrzymuje jakieś wyróżnienie?
Każdy dawca otrzymuje legitymację i odznakę „Dawcy Przeszczepu". Wśród dawców są osoby, które szpik lub inne regenerujące się komórki i tkanki oddały dwa razy i więcej — dzięki temu stali się „Zasłużonymi Dawcami Przeszczepu". Legitymacja i odznaka „Zasłużonego Dawcy Przeszczepu" jest wydawana przez Ministerstwo Zdrowia.